NewsYezidentumZentralratYezidisches Forum e.V.Mdchen- und FrauenarbeitVeranstaltungenMenschenrechtePublikationenMultimediaForschungImpressum


 

 

yeziden.de News   

Single


KEDA DENGBJAN NASNA WAN


Ahmed Akbas

KEDA  DENGBJAN    NASNA  WAN


Ahmet Akbaş


Di dinyay de di nava hem miletan de dengbj hebye ,l bel ez dikarim bibjim ne wek milet Kurd ku dengbj pșve ye. Pișt wan miletan dewlet xwe ava kirin d zaf pwst p nedtin.Bi r metod din bi teknk n mzika xwe , ziman xwe,kultura xwe pș ve birin ji bo wan karan j dewlet wan,  dezgehn teybet ava kirin.  


Dengbjvan ne karek hesane. Ji re hiș , aqil qabilyet lazim e.Wek nivskaran, hozanvan,senetkaran yn din nin.Gotineki zanyerek byan heye dibje, Hilbest nivsandin bibe kilam sitran ,bi ritm mzika xwe ve derxistin ,hinge qann (zagen) kirinan bi zor zahmet e.


Em bn ser dengbjn Kurdan, ku gelek xizmeta wan di war literature( edebyat) Kurd, ziman, hner de zaf heye . Ez bawerim ,ew tikeve tariha Kurdan.


Pișt  mecal derfet derketin ji bo ziman mzika Kurd bi rya medya y (Televzyonan) d behsa dengbjan j t kirin wan derdixin in.Ew karek hjay ji bo nasnama Kurd.B guman her dengbjek di herama xwe de zaftir hatye naskirin , piran wan axa began an j ku hal w xweș b vedixwandin, zaftir dema ku dawet bbna, wan dibrin șevbrkn xwe bi rojan heftyan diman; rok ,mesele , sitran,kilam byrin ku li hereme li welat bne ; evnya welat(xerib), evnya dilan qehremany bn ji civat re heta bersibh  digotin distryan.Wanan minak; ku jineka bedew delal an ji mereke tarif (salix dan) bikirina ziman wisa di hnan rz dikirin meriv șaș metal dima .  


Ew kilam strann digotin bi sedsalan heta hezar salan ew kevneșopya ha, ji droka Kurdan diann . Di nav de kultur ,edet, and jiyana wan ya civat ( sosyal) di ann beravan didan nasin bi veyek wan rhn netew xurt dikirin.
Di hermin Kurdistan de wek; Serhed ,Mrdin`e, Dyarbekir`, Dersim`, lha (Urfa), Cizr` her ar aly welat (bașr, bakur,rojhilat rojava).Radiyo ya rvan (Rewan) ya Bexday hata Tehran (bșa kurd) gelek dengbjin bi navdeng li her aly welat dihatin nasn guhdar kirin.Teybet (nexasim) ya rivan gelek l me tesr dikir.Yn wek; Meryem Xan,Qerep Xao ,Cemila Cell, Eyșe  Șan,Mehemed Arif, Hesen Cizraw, Kaws Axa,Isa Berwar,Tahsin Taha hwd.

                             ***
               DENGBJIN ALYN BIŞRY(QUBIN)


                   Dengbj El`y Mamed


Dengbj wisa di herem welat de hebn ku meriv wan nasnedikirin. Ew bi hiș aqil xwe hozan bn. Di herema Bișry (Qbn) de, ew giridena bajar Batman ye .Yek ji wan j dengbj Ely Mamed zd digotin (Ali Acar-Ew ji aly d ve  kalik min bi xwe ye.)Li gund Bazbt haty dine.Pşy wan li gund Batran hatine (nz Zoq ye)Bavik wan Mala Divane ye.Eşre wan Anqosn e. Ez pik bm, t bra min ku ew gele aran dihat gund șimiz, mala me.Di temen xwe y daw de,li gund fekra dima (Ew gund Pr Fekirn zdya ne.) berya hing li gund bazbt diman ku ew gund tev Kurd zdya bn.Gund fekra qas 7-8 km ji gund şimiz dr b.


Wexta ku dihat war oda me ji gundyan tije dib ch nedima, inca li dora xny me jin mr guhdarya w dikirin. Heta ber sib kilam mesele digot, dest wan j nediqetya , heta sib w guhdar bikirina meriv j tr nedibn. Ew wek mamostek b, ku ziman ,kultur , drok, erf edetn kurd yn sed salan bi kilam ,stran meselan digot.Ew dikarb ser byerek; dilketina ke xortek ku nedigiștin hevdin ,kehremany bi xwe kilam bikira.


Makl, beg axayn w der w dawet dikirin. Gelek caran bi sif Beg re (katib b) ew li Bișry rdinișt bi hevre heta Serhet din.


Bi dengbj Had re hevalt kirye , dibjin ku ew li herema Dyarbekir bi  dengbjya xwe bi nav deng bye.Bi hevre heta ber sib kilam digotin.Dsa her wisa Bi Broy dengbj re ,ew ji gunde barisil nz gund fekraye bi hevre heta Dyarbekir wan din dengbj dikirin. Bi texmn Sala 1968- 1969 de y ser dilovanya xwe.Mezel w li gund feqrya ye.Ji w preka w Bes keek kurek heye. Navn wan,Gul Akbaş (dya min e) Teter Acar in.
Kilamn w digot ewin:


* Emn Ehmed* Flt Qito* Nadilo* Şer Erenz* Şer Baximz* Gewr *Seydxan *  Bro Seyro* Xell Sim* Qolbabay Ron* Şer Reşkota Snika Mele* Nr* Koles Ako* Medede* Bav Fexrya* Keika Barav*  Hawar   Delal* Bav Șikr* Dewrş Evd*  Svya Hecya* Silman Mist*  Şer Hesoy Brahm* Emer Misto* Sebry Silok*  Şerf Ed*  Şxo Meyro* Ozman Gewr*  Şx Fexr* hwd
                   ***
Li w hl (Mintiq) dsa wek dengbj ; siv Dengbj zid.Li gund Kelok dima, w banga sersib Beyta Cind bi dengek nerm digot distrya,bi v beyt hatib nasn.Meriv hez dikir ku w tim guhdar bikra. Hesin eto`y zid, bi temen xwe daw de li gund şimiz dima, bi kilma Hey Medet di hat nasn. Ew heta sibe dikari b bi meselan kilam bi dengek bilind bistr. Meriv ji deng w j tr nedib.


Ji xeyin wan dengbj,Teybo Saliho bi stran kilamn xwe li herem hatibn nasn zaf xweş digotin.


Nz gund şimiz gund zwka Xao heye. Gundek File bye, wek ku bi nav xwe j kivşe.Ew bav min digot ku li we der so y File hebye.Ew gelek kilamn folklor dawetan digot gelek kes li ba xwe hn dikirin ew di w war de zaf xizmet ji kultura kurd re kirye. Gelek kes reks ,leyistik kilamn dawet jiber girtine. Disa li aly Bişr`y wek Qerebt Xao (Filye sala 1915 `an da ji ber fermanya ku li fila rabb ,nef Ermenstan b.Ev dengbj bi navdeng gelek xizmeta ziman kultura kurd kiri ye, ew j ji hla Bişr `y bye.Meriv hez dike deng kilamn w wek, Lawik Metn Filt Quto tim guhdar bike.


Derheq wan de nivsa min berdewam bibe.

Ahmet Akbaş

e-mail: ahmet.akbas@ewetel.net

avkan: 1. jiber kur w Teter Acar kea w Gul Akbaş (kur kea dengbj l y Mamed in.)
2. Xelef Akbaş(bav min e.)



 

    - top -